KÖR VE GÖRME ENEGELLİ MUHABBET KUŞLARINDA BAKIM VE BESLENME
1. Kuşun görme problemi olduğu nasıl anlaşılır?
Görme bozuklukları her zaman gözün dış görünüşünden anlaşılmaz. Kuşun gözleri normal görünebilir. Bu nedenle davranışları dikkatle izlenmelidir.
Şunlar görme problemi düşündürebilir:
Bazı durumlarda ise gözdeki değişiklik dışarıdan görülebilir. Örneğin gözün bulanık, süt beyazı veya gri görünmesi önemli bir bulgudur.
Kuşlarda iki göz kapağının yanında üçüncü bir göz kapağı olan niktitan zar (nictitating membrane) bulunur.
Göz kapağı veya bu zarın yaralanması çoğu zaman kalıcı körlüğe neden olmaz. Ancak gözün kendisi yaralanmışsa durum çok daha ciddi olabilir.
Özellikle gözün ön veya arka kamaralarının zarar görmesi sonucunda göz içindeki sıvı dışarı çıkabilir ve ağır görme kaybı hatta körlük gelişebilir.
Göz çevresindeki travmaların bazıları göz içine kanamaya da yol açabilir. Bu nedenle göz travması hafife alınmamalı ve kuş konusunda deneyimli bir veterinere gösterilmelidir.
Gözün yakınında oluşan tümör veya kistler göz küresini yerinden oynatabilir veya gözün yapısına zarar verebilir.
Daha da önemlisi, bazı oluşumlar gözün arkasında gelişebilir. Dışarıdan çok küçük bir şişlik gibi görünmesine rağmen optik sinire baskı yapabilir veya sinire zarar verebilir.
Bu nedenle gözde hafif bile olsa olağandışı bir şekil değişikliği varsa beklemek yerine kuşlardan anlayan bir veteriner değerlendirmesi öneriliyor.
Makalenin özellikle dikkat çektiği konulardan biri bu.
Yaşlı kuşlarda göz merceğinin bulanıklaşması, insanlardaki katarakta benzer şekilde görme kaybına yol açabilir.
Dışarıdan:
Ancak bulanıklığın nedeni her zaman katarakt değildir. Göz iltihabına bağlı ödemler de benzer bir görüntü oluşturabilir.
Bu ayrım önemlidir çünkü bazı ödemlerde uygun göz damlalarıyla görmenin önemli ölçüde düzelmesi mümkün olabilir. Makalede buna örnek olarak bir muhabbet kuşunun bakteriyel göz enfeksiyonuna bağlı ödeminin tedavi sonrasında büyük ölçüde kaybolduğu belirtiliyor.
Makalenin en önemli mesajlarından biri şu:
Evet, birçok kuş körlüğe oldukça iyi adapte olabilir.
Özellikle körlük yavaş gelişmişse veya kuş kör olarak doğmuşsa adaptasyon çok daha kolay olabilir.
Ani körlük ise başlangıçta daha zorlayıcıdır. Kuş daha önce gördüğü için bir anda çevresini tanıyamaz hale gelir ve ciddi şekilde şaşırabilir.
Fakat gerekli ortam düzenlemeleri yapılırsa zaman içinde yeni yaşam biçimine alışabilir.
Tek gözünü kaybeden veya bir miktar görme yeteneği kalan kuşlarda ise günlük yaşam genellikle çok daha kolaydır.
Özellikle küçük yaştan itibaren görme problemi yaşayan kuşlarda diğer duyuların kullanımı daha önemli hale gelir.
Makale özellikle:
gibi duyuların önem kazandığını anlatıyor.
Yani kuş çevresini sadece gözleriyle değil, işitme ve dokunma yoluyla da "haritalandırmaya" başlıyor.
Burası özellikle önemli.
Kör kuşun bulunduğu ortam mümkün olduğunca sabit olmalı.
Kuş zamanla kafesinde zihinsel bir harita oluşturuyor.
Örneğin:
Yemlik → şu tarafta
Suluktan → şu yönde
Tünek → şu yükseklikte
şeklinde çevresini ezberliyor.
Bu nedenle yemlik ve suluk sürekli başka yerlere taşınırsa kuşun adaptasyonu zorlaşıyor.
Aynı durum:
için de geçerli.
Bir kez yerleştirdikten sonra mümkün olduğunca aynı yerde bırakılması öneriliyor.
Kör bir kuş için normal bir oda bile çok sayıda tehlike barındırabilir.
Örneğin:
risk oluşturabilir.
Bu nedenle kör kuşun kafes dışına çıkarılması konusunda çok dikkatli olunması gerekiyor.
Özellikle uçmaya devam eden kör kuşlarda serbest uçuş ciddi yaralanmalara neden olabilir.
Makale, tamamen kör bir kuşun güvenliği sağlanmamış bir odada gözetimsiz bırakılmamasını özellikle vurguluyor.
Bazı kuşlar kör olduklarında uçmayı bırakıyor.
Fakat bazıları alışkanlık nedeniyle uçmaya devam ediyor.
Bu durumda:
uçuş alanının tamamen güvenli hale getirilmesi gerekiyor.
Eğer kuş sürekli uçmaya çalışıyor ve kendisini yaralıyorsa, makaleye göre onu diğer kuşlarla birlikte geniş ve güvenli bir voliyerde tutmak ve serbest uçuşu sınırlandırmak daha güvenli olabilir.
Makale burada önemli bir ayrım yapıyor.
Tek gözünü kaybetmiş kuşların çoğu normal şekilde uçabilir.
Çünkü sağlam gözleriyle çevrelerini büyük ölçüde algılayabilirler.
Ancak ani şekilde korkutulmamaları gerekiyor.
Kuş korkup panikle uçarsa tek gözle mesafe algısı nedeniyle kazaya daha yatkın olabilir.
Ayrıca yeni bir eve veya yeni bir kafese taşındığında hemen serbest bırakmak yerine birkaç gün kafesinden çevreyi gözlemlemesine izin verilmesi öneriliyor.
Evet.
Makalenin oldukça ilginç bölümlerinden biri bu.
Kuşa belirli sesli komutlar öğretilebiliyor.
Örneğin:
“Üstüne çık.”
ve
“İn.”
gibi belirli komutlarla kuşun insanın parmağına veya tünek üzerine çıkması öğretilebiliyor.
Böylece kuşu elle yakalamak yerine, kendi isteğiyle parmağa çıkması sağlanabiliyor.
Bu hem kuş için daha az stresli hem de sahibi için daha güvenli.
Yazar, kör bir muhabbet kuşu olan Nisha ile yaptığı çalışmayı anlatıyor.
Önce kuşa yaklaşırken ismi söyleniyor.
Ardından belirli bir ses çıkarılıyor ve:
“Nisha, çık.”
gibi sürekli aynı komut kullanılıyor.
Parmak kuşun ayaklarının önüne getiriliyor ve hafif bir dokunuşla parmağa çıkması öğretiliyor.
Zaman içerisinde kuş komutu öğreniyor.
Hatta daha sonra sahibinin sesini duyduğunda ayağını kaldırıp parmağı aramaya başlıyor.
Daha ilginç olanı ise Nisha'nın sahibini özel bir ötüşle çağırmayı öğrenmesi.
Yani kuş ihtiyaç duyduğunda sahibine sesleniyor ve sahibi yaklaştığında parmağa çıkmaya hazırlanıyor.
Bu da makalenin önemli noktalarından biri.
Kör kuş aniden yakalanmamalı. Çünkü kuş ne olduğunu göremediği için birden üzerine kapanan eli büyük bir tehdit olarak algılayabilir.
Bu nedenle önce:
“Merhaba...”
şeklinde seslenmek, ardından yaklaştığını belli edecek hafif bir ses veya dokunuş yapmak öneriliyor.
Böylece kuş:
“Şimdi bana dokunulacak.” şeklinde duruma hazırlanabiliyor.
Makale burada çok güzel bir noktaya değiniyor.
Kuş görmediği için onu sürekli yakalayıp sevmeye çalışmak doğru değil. Kuş gerçekten bundan hoşlanıyorsa sorun yok.
Ama kuş:
bu durum sevdiği anlamına gelmez. Kör kuşun sahibine duyduğu güvenin çok hassas olduğu vurgulanıyor.
Evet, ama diğer kuşların davranışları gözlemlenmeli.
Bazı kuşlar körleşen arkadaşlarını dışlayabilir.
Örneğin:
gibi davranışlar görülebilir.
Özellikle dişi kör bir kuş, agresif bir erkek tarafından ciddi şekilde strese sokulabilir. Böyle bir durumda kuşun ayrılması gerekebilir.
Makalenin yaklaşımı şu:
Kuşu zorbalığa maruz bırakan gruptan ayır; fakat sosyal ihtiyaçlarını tamamen ortadan kaldırma.
Özellikle sakin ve yaşlı bir başka kuş iyi bir arkadaş olabilir. Çünkü yaşlı ve sakin kuşlar genellikle daha az saldırgan ve daha anlayışlı olabilir.
Makalenin son bölümünde kör kuşların bazı davranışlarından bahsediliyor. Bazı kör kuşların gören kuşlara göre daha fazla uyuduğu gözlemlenmiş.
Bunun nedeninin sürekli karanlık bir ortamda yaşamaları olabileceği düşünülüyor. Ancak burada önemli bir uyarı var:
Kuşun normalden fazla uyuması sadece körlükle açıklanmamalı.
Çünkü aşırı uyuma aynı zamanda başka bir hastalığın, örneğin enfeksiyonun belirtisi olabilir.
Kuş gerçekten kör olsa bile bu, yaşamının bittiği anlamına gelmiyor.
En önemli şeyler:
Makalenin orjinal dergi yayınına buradan ulaşabilirsiniz.
1. Kuşun görme problemi olduğu nasıl anlaşılır?
Görme bozuklukları her zaman gözün dış görünüşünden anlaşılmaz. Kuşun gözleri normal görünebilir. Bu nedenle davranışları dikkatle izlenmelidir.
Şunlar görme problemi düşündürebilir:
- Öncekinden daha az uçması
- Kolayca ürkmesi
- Tüneğinden sık sık düşmesi
- İnsan veya başka nesneler tarafından kolayca şaşırtılması
- Çevresindeki nesnelere çarpması
- Normalde rahat yaptığı hareketlerde zorlanması
Bazı durumlarda ise gözdeki değişiklik dışarıdan görülebilir. Örneğin gözün bulanık, süt beyazı veya gri görünmesi önemli bir bulgudur.
2. Göz yaralanmaları ciddi olabilir
Kuşlarda iki göz kapağının yanında üçüncü bir göz kapağı olan niktitan zar (nictitating membrane) bulunur.
Göz kapağı veya bu zarın yaralanması çoğu zaman kalıcı körlüğe neden olmaz. Ancak gözün kendisi yaralanmışsa durum çok daha ciddi olabilir.
Özellikle gözün ön veya arka kamaralarının zarar görmesi sonucunda göz içindeki sıvı dışarı çıkabilir ve ağır görme kaybı hatta körlük gelişebilir.
Göz çevresindeki travmaların bazıları göz içine kanamaya da yol açabilir. Bu nedenle göz travması hafife alınmamalı ve kuş konusunda deneyimli bir veterinere gösterilmelidir.
3. Göz çevresindeki tümör veya kistler
Gözün yakınında oluşan tümör veya kistler göz küresini yerinden oynatabilir veya gözün yapısına zarar verebilir.
Daha da önemlisi, bazı oluşumlar gözün arkasında gelişebilir. Dışarıdan çok küçük bir şişlik gibi görünmesine rağmen optik sinire baskı yapabilir veya sinire zarar verebilir.
Bu nedenle gözde hafif bile olsa olağandışı bir şekil değişikliği varsa beklemek yerine kuşlardan anlayan bir veteriner değerlendirmesi öneriliyor.
4. Gözün bulanıklaşması
Makalenin özellikle dikkat çektiği konulardan biri bu.
Yaşlı kuşlarda göz merceğinin bulanıklaşması, insanlardaki katarakta benzer şekilde görme kaybına yol açabilir.
Dışarıdan:
Ancak bulanıklığın nedeni her zaman katarakt değildir. Göz iltihabına bağlı ödemler de benzer bir görüntü oluşturabilir.
Bu ayrım önemlidir çünkü bazı ödemlerde uygun göz damlalarıyla görmenin önemli ölçüde düzelmesi mümkün olabilir. Makalede buna örnek olarak bir muhabbet kuşunun bakteriyel göz enfeksiyonuna bağlı ödeminin tedavi sonrasında büyük ölçüde kaybolduğu belirtiliyor.
5. Kör bir kuş normal bir hayat yaşayabilir mi?
Makalenin en önemli mesajlarından biri şu:
Evet, birçok kuş körlüğe oldukça iyi adapte olabilir.
Özellikle körlük yavaş gelişmişse veya kuş kör olarak doğmuşsa adaptasyon çok daha kolay olabilir.
Ani körlük ise başlangıçta daha zorlayıcıdır. Kuş daha önce gördüğü için bir anda çevresini tanıyamaz hale gelir ve ciddi şekilde şaşırabilir.
Fakat gerekli ortam düzenlemeleri yapılırsa zaman içinde yeni yaşam biçimine alışabilir.
Tek gözünü kaybeden veya bir miktar görme yeteneği kalan kuşlarda ise günlük yaşam genellikle çok daha kolaydır.
6. Kör kuşların diğer duyuları gelişebilir
Özellikle küçük yaştan itibaren görme problemi yaşayan kuşlarda diğer duyuların kullanımı daha önemli hale gelir.
Makale özellikle:
- İşitme
- Dokunma
- Zemindeki titreşimleri algılama
- Tüylerine gelen hava hareketlerini hissetme
gibi duyuların önem kazandığını anlatıyor.
Yani kuş çevresini sadece gözleriyle değil, işitme ve dokunma yoluyla da "haritalandırmaya" başlıyor.
7. Kör kuş için kafes ve oda nasıl düzenlenmeli?
Burası özellikle önemli.
Kör kuşun bulunduğu ortam mümkün olduğunca sabit olmalı.
Yem ve suyun yeri değiştirilmemeli.
Kuş zamanla kafesinde zihinsel bir harita oluşturuyor.
Örneğin:
Yemlik → şu tarafta
Suluktan → şu yönde
Tünek → şu yükseklikte
şeklinde çevresini ezberliyor.
Bu nedenle yemlik ve suluk sürekli başka yerlere taşınırsa kuşun adaptasyonu zorlaşıyor.
Aynı durum:
- Tünekler
- Salıncaklar
- Oyuncaklar
- Diğer kafes ekipmanları
için de geçerli.
Bir kez yerleştirdikten sonra mümkün olduğunca aynı yerde bırakılması öneriliyor.
8. Kafes dışındaki ortam daha tehlikeli
Kör bir kuş için normal bir oda bile çok sayıda tehlike barındırabilir.
Örneğin:
- Mobilya köşeleri
- Açık aralıklar
- Çatlaklar
- Düşebileceği boşluklar
- Devrilebilecek eşyalar
- Duvarlar
risk oluşturabilir.
Bu nedenle kör kuşun kafes dışına çıkarılması konusunda çok dikkatli olunması gerekiyor.
Özellikle uçmaya devam eden kör kuşlarda serbest uçuş ciddi yaralanmalara neden olabilir.
Makale, tamamen kör bir kuşun güvenliği sağlanmamış bir odada gözetimsiz bırakılmamasını özellikle vurguluyor.
9. Kör kuş uçmaya çalışıyorsa
Bazı kuşlar kör olduklarında uçmayı bırakıyor.
Fakat bazıları alışkanlık nedeniyle uçmaya devam ediyor.
Bu durumda:
uçuş alanının tamamen güvenli hale getirilmesi gerekiyor.
Eğer kuş sürekli uçmaya çalışıyor ve kendisini yaralıyorsa, makaleye göre onu diğer kuşlarla birlikte geniş ve güvenli bir voliyerde tutmak ve serbest uçuşu sınırlandırmak daha güvenli olabilir.
10. Tek gözü kör olan kuşlarda durum farklı
Makale burada önemli bir ayrım yapıyor.
Tek gözünü kaybetmiş kuşların çoğu normal şekilde uçabilir.
Çünkü sağlam gözleriyle çevrelerini büyük ölçüde algılayabilirler.
Ancak ani şekilde korkutulmamaları gerekiyor.
Kuş korkup panikle uçarsa tek gözle mesafe algısı nedeniyle kazaya daha yatkın olabilir.
Ayrıca yeni bir eve veya yeni bir kafese taşındığında hemen serbest bırakmak yerine birkaç gün kafesinden çevreyi gözlemlemesine izin verilmesi öneriliyor.
11. Kör kuş eğitilebilir mi?
Evet.
Makalenin oldukça ilginç bölümlerinden biri bu.
Kuşa belirli sesli komutlar öğretilebiliyor.
Örneğin:
“Üstüne çık.”
ve
“İn.”
gibi belirli komutlarla kuşun insanın parmağına veya tünek üzerine çıkması öğretilebiliyor.
Böylece kuşu elle yakalamak yerine, kendi isteğiyle parmağa çıkması sağlanabiliyor.
Bu hem kuş için daha az stresli hem de sahibi için daha güvenli.
12. Makaledeki Nisha örneği
Yazar, kör bir muhabbet kuşu olan Nisha ile yaptığı çalışmayı anlatıyor.
Önce kuşa yaklaşırken ismi söyleniyor.
Ardından belirli bir ses çıkarılıyor ve:
“Nisha, çık.”
gibi sürekli aynı komut kullanılıyor.
Parmak kuşun ayaklarının önüne getiriliyor ve hafif bir dokunuşla parmağa çıkması öğretiliyor.
Zaman içerisinde kuş komutu öğreniyor.
Hatta daha sonra sahibinin sesini duyduğunda ayağını kaldırıp parmağı aramaya başlıyor.
Daha ilginç olanı ise Nisha'nın sahibini özel bir ötüşle çağırmayı öğrenmesi.
Yani kuş ihtiyaç duyduğunda sahibine sesleniyor ve sahibi yaklaştığında parmağa çıkmaya hazırlanıyor.
13. Kör kuşa dokunmadan önce mutlaka haber verilmeli
Bu da makalenin önemli noktalarından biri.
Kör kuş aniden yakalanmamalı. Çünkü kuş ne olduğunu göremediği için birden üzerine kapanan eli büyük bir tehdit olarak algılayabilir.
Bu nedenle önce:
“Merhaba...”
şeklinde seslenmek, ardından yaklaştığını belli edecek hafif bir ses veya dokunuş yapmak öneriliyor.
Böylece kuş:
“Şimdi bana dokunulacak.” şeklinde duruma hazırlanabiliyor.
14. Körlüğü kuşu zorla sevmek için kullanmamak gerekiyor
Makale burada çok güzel bir noktaya değiniyor.
Kuş görmediği için onu sürekli yakalayıp sevmeye çalışmak doğru değil. Kuş gerçekten bundan hoşlanıyorsa sorun yok.
Ama kuş:
- geriliyorsa,
- kaçmaya çalışıyorsa,
- korkuyorsa,
- hareketsiz kalıp sadece katlanıyorsa,
bu durum sevdiği anlamına gelmez. Kör kuşun sahibine duyduğu güvenin çok hassas olduğu vurgulanıyor.
15. Kör kuş diğer kuşlarla yaşayabilir mi?
Evet, ama diğer kuşların davranışları gözlemlenmeli.
Bazı kuşlar körleşen arkadaşlarını dışlayabilir.
Örneğin:
- yemliğe yaklaştırmamak,
- sürekli kovalamak,
- saldırmak,
- rahatsız etmek
gibi davranışlar görülebilir.
Özellikle dişi kör bir kuş, agresif bir erkek tarafından ciddi şekilde strese sokulabilir. Böyle bir durumda kuşun ayrılması gerekebilir.
16. Fakat kör kuşu ömür boyu yalnız bırakmak da doğru değil
Makalenin yaklaşımı şu:
Kuşu zorbalığa maruz bırakan gruptan ayır; fakat sosyal ihtiyaçlarını tamamen ortadan kaldırma.
Özellikle sakin ve yaşlı bir başka kuş iyi bir arkadaş olabilir. Çünkü yaşlı ve sakin kuşlar genellikle daha az saldırgan ve daha anlayışlı olabilir.
17. Kör kuşlar bazen daha fazla uyuyabilir
Makalenin son bölümünde kör kuşların bazı davranışlarından bahsediliyor. Bazı kör kuşların gören kuşlara göre daha fazla uyuduğu gözlemlenmiş.
Bunun nedeninin sürekli karanlık bir ortamda yaşamaları olabileceği düşünülüyor. Ancak burada önemli bir uyarı var:
Kuşun normalden fazla uyuması sadece körlükle açıklanmamalı.
Çünkü aşırı uyuma aynı zamanda başka bir hastalığın, örneğin enfeksiyonun belirtisi olabilir.
Senin muhabbet kuşu açısından en önemli sonuç
Bu makaleden özellikle şu sonuçlar çıkıyor:Kuş gerçekten kör olsa bile bu, yaşamının bittiği anlamına gelmiyor.
En önemli şeyler:
- Yem ve suyun yeri sabit olacak.
- Tüneklerin yeri sürekli değiştirilmeyecek.
- Kafeste keskin/tehlikeli noktalar olmayacak.
- Kafes dışı uçuş kontrol altında olacak.
- Kuşa yaklaşırken önce seslenilecek.
- Aniden elle yakalanmayacak.
- Diğer kuşların onu dışlayıp dışlamadığı izlenecek.
- Tek göz körlüğü ile iki göz körlüğü birbirinden ayrılacak.
- Gözde bulanıklık varsa bunun katarakt mı, ödem mi, enfeksiyon mu olduğu veteriner tarafından değerlendirilmesi önemli.
- Ani gelişen görme kaybında mümkün olduğunca hızlı veteriner değerlendirmesi yapılmalı.
Makalenin orjinal dergi yayınına buradan ulaşabilirsiniz.
